Bloggegevens

Stel je een wereld voor zonder schone waterbronnen - een scenario waarin ziekten welig tieren, ecosystemen instorten en het menselijk overleven op het spel staat. Dit is geen verre sciencefiction-premie, maar een dreigende realiteit, volgens het laatste waterkwaliteitsrapport van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP), dat de alarmbel luidt over de kritieke uitdagingen waarmee de mondiale waterbronnen worden geconfronteerd.

Water houdt het leven in stand, maar schoon zoet water wordt wereldwijd steeds schaarser. Het UNEP-rapport onthult dat hoewel bijna 70% van het aardoppervlak bedekt is met water, slechts 2,5% zoet water is, waarvan slechts 1,2% direct toegankelijk is voor menselijk gebruik. Het beschermen van deze beperkte zoetwaterbronnen tegen vervuiling is essentieel voor het behoud van de menselijke gezondheid en aquatische ecosystemen.

Er zijn echter aanzienlijke lacunes in de mondiale monitoring van de waterkwaliteit die uitgebreide beoordelingen belemmeren. De Sustainable Development Goal (SDG) Indicator 6.3.2, ontworpen om de naleving van de waterkwaliteit te volgen, wordt geconfronteerd met implementatie-uitdagingen als gevolg van onvoldoende monitoring en inconsistente normen in verschillende landen. Bovendien bemoeilijken barrières voor internationale gegevensuitwisseling de wereldwijde evaluatie-inspanningen.

De waterkwaliteit wordt onderverdeeld in vier soorten: drinkwater, smakelijk water, verontreinigd water en besmet water. SDG Indicator 6.3.2 richt zich op vijf kernparameters om de mondiale omstandigheden te monitoren:

• Opgeloste zuurstof (oppervlaktewater): Geeft de zelfreinigende capaciteit van water en de levensvatbaarheid van het waterleven aan.
• Elektrische geleidbaarheid (oppervlakte- en grondwater): Meet opgeloste zouten en het mineraalgehalte.
• Stikstof/nitraten (oppervlakte- en grondwater): Voornamelijk afkomstig van agrarische afvoer en riolering, overmatige niveaus veroorzaken eutrofiëring.
• Fosfor (oppervlaktewater): Ook afkomstig van agrarische en afvalwaterbronnen, draagt bij aan eutrofiëring.
• pH (oppervlakte- en grondwater): Weerspiegelt de zuurgraad of alkaliteit van water, wat van invloed is op waterorganismen.

Het beoordelen van de waterkwaliteit brengt tal van obstakels met zich mee. Het verzamelen van gegevens in het veld vereist laboratoriumanalyse, technische expertise en infrastructuur die veel landen missen. Gegevensuitwisseling is met name een uitdaging voor grensoverschrijdende waterlichamen. Om deze problemen aan te pakken, ondersteunt UNEP capaciteitsopbouw via initiatieven zoals het Global Environment Monitoring System (GEMS/Water) en de World Water Quality Alliance (WWQA).

Een "triangulatieaanpak" die remote sensing, modellering en veldgegevens combineert, helpt bij het compenseren van monitoringtekortkomingen, vooral in regio's met weinig gegevens. Metingen op grondniveau blijven echter onmisbaar voor het valideren van externe gegevens en het kalibreren van modellen.

Traditionele silo's die land-, zoetwater- en marien onderzoek scheiden, maken plaats voor geïntegreerde benaderingen. Nieuwe studies onthullen hoe vervuiling op het land van invloed is op zoetwatersystemen, die op hun beurt van invloed zijn op mariene omgevingen. Het "Source-to-Sea" (S2S)-kader verbindt deze ecosystemen voor duurzaam beheer.

UNEP overbrugt SDG 6 (Schoon water en sanitaire voorzieningen) met SDG 14 (Leven onder water) via initiatieven zoals GEMS Ocean, dat land- en mariene gegevens integreert. Mangrove-ecosystemen zijn ook opgenomen in het ecosysteemresourcebeheer van UNEP.

Grondwater vertegenwoordigt aanzienlijke zoetwaterreserves, maar loopt risico op verontreiniging door geologische processen en menselijke activiteiten. Monitoring blijkt complex te zijn vanwege driedimensionale stromingspatronen en grote variabiliteit tussen aangrenzende putten. Gespecialiseerde boorgatontwerpen maken diepte-specifieke bemonstering mogelijk.

Belangrijke grondwaterverontreinigende stoffen zijn onder meer zoutgehalte, zuurgraad, nitraten, microbiële pathogenen, opkomende verontreinigende stoffen (zoals geneesmiddelen) en van nature voorkomende elementen zoals arseen en fluoride. Een WWQA-rapport benadrukt de cruciale rol van grondwater in de menselijke ontwikkeling en de gezondheid van ecosystemen.

Spatiotemporale gegevenslacunes maken het moeilijk om te bepalen welke landen het schoonste water hebben. De World Water Quality Alliance, opgericht door de VN-Milieuvergadering, identificeert belangrijke vervuilingsbronnen en hun impact op zoet water. Belangrijkste bevindingen zijn onder meer:

• Menselijke activiteiten dragen meer dan 70% bij aan de nutriëntenbelasting van rivieren
• Hotspots van arseen in grondwater en zoutgehalte in oppervlaktewater in India, China en Mongolië
• Bedreigingen voor de waterkwaliteit voor de voedselzekerheid in meerdere mondiale regio's

Een nieuw WWQA-beoordelingsrapport staat gepland voor publicatie in 2023.

De Sustainable Development Goal voor water omvat acht specifieke doelstellingen en elf indicatoren. UNEP beheert mede drie zoetwatergerelateerde indicatoren:

• SDG 6.3: Halveer onbehandeld afvalwater tegen 2030 en verhoog tegelijkertijd het veilige hergebruik
• SDG 6.5: Implementeer geïntegreerd waterbeheer
• SDG 6.6: Bescherm watergerelateerde ecosystemen

Wetenschappelijk vastgestelde waterkwaliteitsnormen specificeren maximale concentraties van verontreinigende stoffen voor aangewezen toepassingen. De drempelwaarden variëren echter aanzienlijk tussen regio's, wat grensoverschrijdende vergelijkingen bemoeilijkt. Er ontbreken gestandaardiseerde methoden voor het meten van opkomende verontreinigende stoffen.

De waterkwaliteit weerspiegelt zowel natuurlijke factoren (klimaat, geologie) als menselijke impact (vervuiling, agrarische afvoer, verstedelijking). Het begrijpen van deze interactieve drijfveren is cruciaal voor het aanpakken van de aantasting van de waterkwaliteit.

Verbeterde monitoringmogelijkheden via programma's zoals GEMS/Water en WWQA genereren betrouwbare gegevens voor SDG-tracking en weloverwogen besluitvorming. Meer gegevensverzameling zal huidige en toekomstige mondiale beoordelingen van de waterkwaliteit ondersteunen.

In landen met lage inkomens beheren vrouwen en meisjes voornamelijk water, sanitaire voorzieningen en gezondheid in huishoudens. Het aanpakken van hun watergerelateerde behoeften blijkt essentieel voor het bereiken van gendergelijkheid en het ontsluiten van het menselijk potentieel.

De World Water Quality Alliance fungeert als een mondiaal netwerk dat de centrale rol van zoetwaterkwaliteit in duurzame ontwikkeling bepleit. Met meer dan 100 partners in 14 werkstromen faciliteert WWQA kennisdeling en de ontwikkeling van oplossingen voor wateruitdagingen.